Oleje przekładniowe - wiedza praktyczna
Olej przekładniowy smaruje koła zębate, łożyska i synchronizatory, odprowadza ciepło i chroni przekładnię przed zużyciem, zatarciem i korozją. W wielu skrzyniach i mostach jest też elementem pracy mechanizmu: od jego charakterystyki tarcia zależy działanie synchronizatorów, sprzęgieł mokrych i mechanizmów różnicowych o ograniczonym poślizgu.
Nie ma jednego oleju do wszystkich przekładni. Inny olej wlewa się do manualnej skrzyni biegów, inny do mostu z przekładnią hipoidalną, a jeszcze inny do skrzyni automatycznej, dwusprzęgłowej czy bezstopniowej. Opisujemy tutaj rodzaje olejów przekładniowych, ich oznaczenia i zasady doboru.
Czego wymagamy od oleju przekładniowego
Ochrona zębów
Między zębami kół działają bardzo duże naciski, zwłaszcza w przekładniach hipoidalnych mostów. Dodatki przeciwzatarciowe (EP) i przeciwzużyciowe chronią powierzchnie zębów, gdy film olejowy jest bardzo cienki.
Właściwe tarcie
Synchronizatory, sprzęgła mokre i płytki mechanizmów różnicowych potrzebują określonego tarcia. Olej o niewłaściwej charakterystyce tarcia utrudnia zmianę biegów albo powoduje drgania i terkotanie.
Lepkość i trwałość
Olej musi płynąć przy rozruchu w mrozie i utrzymać film smarny w gorącej przekładni. Przez cały okres pracy powinien zachować lepkość mimo ścinania i opierać się utlenianiu.
Rodzaje olejów przekładniowych - do jakiej przekładni
O rodzaju oleju decyduje konstrukcja przekładni, a nie pojazd. W tym samym samochodzie skrzynia biegów, most i skrzynia rozdzielcza mogą wymagać trzech różnych olejów.
| Przekładnia | Rodzaj oleju | Typowe oznaczenia |
|---|---|---|
| Manualna skrzynia biegów | olej przekładniowy, często API GL-4, zgodny z materiałami synchronizatorów | SAE 75W, 75W-80, 75W-90 |
| Most napędowy (przekładnia hipoidalna) | olej przekładniowy API GL-5; przy mechanizmie o ograniczonym poślizgu olej LS, jeśli wymaga go producent mechanizmu | SAE 75W-90, 80W-90, 85W-90, 75W-140, 85W-140 |
| Skrzynia automatyczna | olej ATF | normy producentów skrzyń i pojazdów, np. DEXRON, MERCON |
| Skrzynia dwusprzęgłowa | olej do skrzyń dwusprzęgłowych, według normy producenta skrzyni | normy producentów, np. VW |
| Skrzynia bezstopniowa CVT w samochodzie (pas lub łańcuch) | olej CVT (CVTF); bezstopniowe przekładnie ciągników mogą wymagać oleju UTTO według producenta | normy producentów skrzyń i pojazdów |
| Skrzynia rozdzielcza | olej według producenta: przekładniowy, ATF albo specjalny | normy producentów pojazdów |
| Ciągnik ze wspólnym układem skrzyni, tylnego mostu i hydrauliki | olej przekładniowo-hydrauliczny UTTO albo wielofunkcyjny STOU | normy producentów ciągników |
| Przekładnie przemysłowe (reduktory, motoreduktory) | olej przekładniowy przemysłowy, np. CLP według DIN 51517-3 | klasa lepkości ISO VG, np. 220, 320 |
Tematy
API GL-4 i API GL-5 - czym się różnią
Klasy jakości API GL opisują, do jak obciążonych przekładni nadaje się olej. Dziś w samochodach spotyka się głównie dwie:
- API GL-4 - oleje do manualnych skrzyń biegów i przekładni o umiarkowanym obciążeniu,
- API GL-5 - oleje do mocno obciążonych przekładni, zwłaszcza hipoidalnych w mostach, pracujących przy dużym momencie obrotowym i obciążeniach udarowych; zwykle mają mocniejszy pakiet dodatków przeciwzatarciowych.
Mocniejszy pakiet dodatków nie znaczy „lepiej” dla każdej przekładni. Do skrzyni, w której producent wymaga oleju GL-4, olej GL-5 wlewa się tylko wtedy, gdy spełnia wszystkie wymagania producenta tej skrzyni - normę, lepkość i zgodność z synchronizatorami. Sama specyfikacja GL-4/GL-5 na opakowaniu tego nie przesądza. API nie ma też osobnej klasy dla olejów do mechanizmów różnicowych o ograniczonym poślizgu - to oznaczenie olej LS dopisywane przez producenta oleju.
Lepkość olejów przekładniowych - klasy SAE J306
Lepkość olejów przekładniowych opisuje norma SAE J306. Klasy z literą W (np. 70W, 75W, 80W, 85W) określają właściwości w niskiej temperaturze, a klasy bez litery (np. 80, 85, 90, 110, 140) - zakres lepkości kinematycznej w 100 °C. Najnowsze wydanie normy dodało też klasy dla olejów o bardzo niskiej lepkości. Olej wielosezonowy łączy obie, np. 75W-90 albo 80W-90.
Skala SAE dla olejów przekładniowych jest inna niż dla olejów silnikowych (SAE J300), więc liczb z obu skal nie porównuje się. Olej przekładniowy 75W-90 nie jest „gęstszy” od silnikowego 5W-40 tylko dlatego, że ma wyższe liczby.
Jak dobrać olej przekładniowy - pięć zasad
- Norma i lepkość z instrukcji pojazdu, maszyny albo skrzyni są jedynym pewnym kryterium. Olej musi spełniać wymaganą normę albo mieć dopuszczenie producenta.
- Każda przekładnia osobno - skrzynia biegów, most i skrzynia rozdzielcza mogą wymagać innych olejów.
- GL-5 nie zastępuje GL-4 bez sprawdzenia - olej musi spełniać wszystkie wymagania producenta skrzyni, także co do synchronizatorów.
- Mechanizm o ograniczonym poślizgu wymaga oleju z modyfikatorami tarcia (LS), gdy wymaga tego producent mostu.
- Wymieniaj olej w terminach producenta i przy zmianie na inny olej wymień go w całości.
Oleje przekładniowe w naszym sklepie
Nie wiesz, który olej do mostu wybrać?
Napisz, do jakiego pojazdu lub maszyny szukasz oleju, podaj model mostu albo wymaganie z instrukcji - doradca techniczny dobierze olej FUCHS i odpowie osobiście.
⚠ Zastrzeżenie. Informacje na tej stronie opracowaliśmy na podstawie norm DIN, ISO i ASTM oraz kart technicznych FUCHS, według stanu wiedzy na dzień publikacji. Mają charakter poglądowy, mogą ulec zmianie i nie zastępują zaleceń producenta pojazdu lub maszyny - wiążąca jest jego dokumentacja techniczna. Przed wyborem oleju sprawdź wymagania producenta pojazdu lub maszyny, a w razie wątpliwości zapytaj naszego doradcę. W zakresie dopuszczalnym przez przepisy prawa nie ponosimy odpowiedzialności za skutki doboru oleju bez sprawdzenia wymagań producenta pojazdu lub maszyny. Kopiowanie treści bez naszej zgody jest zabronione.