Separacja oleju w smarach
Separacja oleju to wydzielanie się oleju bazowego z masy smaru plastycznego. W niewielkim stopniu jest zjawiskiem naturalnym, a nawet potrzebnym - to właśnie olej uwalniany ze smaru smaruje łożysko.
Warstwa oleju na smarze w wiadrze albo plama na kartonie z kartuszami nie oznacza zwykle wady produktu. Wyjaśniamy, kiedy separacja jest normalna, co ją powoduje i jak przygotować smar do użycia.
Czym jest separacja oleju w smarach?
Smary plastyczne składają się z oleju bazowego, zagęszczacza oraz dodatków uszlachetniających. W praktyce to właśnie olej odpowiada za smarowanie, a zagęszczacz pełni funkcję nośnika - utrzymuje olej w miejscu i kontroluje jego uwalnianie.
W pewnych warunkach dochodzi do zjawiska, które nazywamy separacją oleju, czyli jego wydzielaniem się z masy smaru. To naturalny proces fizyczny, ale jeśli jest zbyt intensywny, może pogorszyć działanie smaru, a nawet doprowadzić do uszkodzenia urządzenia.
Na czym polega separacja oleju?
Separacja oleju (inaczej wydzielanie lub przesączanie oleju) to proces, w którym olej oddziela się od struktury smaru i wypływa na zewnątrz - np. na ściankę opakowania, do wnętrza maszyny lub poza obszar smarowania. Może to wystąpić:
- podczas przechowywania, zwłaszcza w wysokiej temperaturze,
- pod wpływem ciśnienia lub sił odśrodkowych w pracy,
- przy długotrwałej pracy w trudnych warunkach (ciepło, obroty),
- gdy smar jest źle dobrany lub nieprawidłowo przechowywany.
Czy separacja oleju jest zjawiskiem negatywnym?
Nie zawsze. W kontrolowanym zakresie separacja jest wręcz pożądana - umożliwia powolne, stopniowe uwalnianie oleju z wnętrza smaru do powierzchni tarcia, gdzie rzeczywiście dochodzi do smarowania. Jednak nadmierna separacja może prowadzić do:
- rozwarstwienia smaru,
- zmniejszenia przyczepności i stabilności,
- niewystarczającego smarowania,
- zanieczyszczenia otoczenia i wypływu oleju poza układ.
W skrajnych przypadkach może dojść do zatarcia mechanizmu - mimo obecności smaru brakuje rzeczywistego filmu olejowego.
Praktyczne sytuacje oddzielania oleju
Kartusze (tuby). Podczas transportu może dojść do niewielkiego wydzielenia się oleju bazowego, który przedostaje się na opakowanie zbiorcze, np. karton. Takie zjawisko jest typowe i wynika z naturalnych właściwości smaru. Niewielka ilość oleju na kartonie zwykle nie świadczy o wadzie produktu. Jeśli wyciek jest duży albo smar zmienił konsystencję - napisz do nas.
Wiadra i beczki. Po dłuższym przechowywaniu można zaobserwować warstwę oleju na powierzchni smaru. Niewielką warstwę oleju przed użyciem wymieszaj ze smarem, żeby olej z powrotem połączył się z zagęszczaczem - ręcznie, łopatką albo mieszadłem wolnoobrotowym. Przy dużej ilości wydzielonego oleju zapytaj nas przed użyciem.
Uwaga: nie mieszaj smaru szybkoobrotowymi narzędziami, np. mieszadłem w wiertarce. Zbyt intensywne mieszanie wprowadza do smaru powietrze i może zmienić jego konsystencję.
Co wpływa na skłonność smaru do separacji?
Najczęstsze czynniki to:
- rodzaj i ilość zagęszczacza - od nich zależy, jak mocno smar trzyma olej,
- lepkość oleju bazowego - olej o niższej lepkości wydziela się zwykle łatwiej niż olej gęstszy,
- temperatura - im wyższa, tym większa separacja, zarówno w magazynie, jak i w pracy,
- czas składowania - smar przechowywany długo może wykazywać większą separację,
- wibracje i wstrząsy - np. podczas transportu.
Twardość smaru opisuje klasa NLGI - smary bardziej miękkie zwykle łatwiej oddają olej.
Jak ograniczyć niepożądaną separację?
- Przechowuj smary w chłodnym, suchym miejscu, z dala od słońca i źródeł ciepła.
- Rotuj zapasy - nie magazynuj smarów latami (zasada FIFO: pierwsze przyszło, pierwsze wychodzi).
- Unikaj transportu w warunkach powodujących nadmierne wibracje.
- Nie mieszaj smarów o różnych zagęszczaczach bez sprawdzenia ich zgodności u producenta.
- Wymieszaj smar po dłuższym magazynowaniu, jeśli zauważysz warstwę oleju na powierzchni.
Jak mierzy się separację oleju?
Skłonność smaru do wydzielania oleju podaje karta techniczna. Najczęściej spotkasz wynik badania według DIN 51817, w nowszych kartach FUCHS według DIN ISO 22285: próbkę smaru trzyma się w temperaturze 40 °C przez 18 godzin albo 7 dni (168 godzin), a następnie waży olej, który wypłynął. Przykład z karty RENOLIT HLT 2 (2025-12): najwyżej 1,5% po 18 h i 3,5% po 7 dniach. Wynik podaje się w procentach masy.
Podobne badania opisują normy ASTM D6184 (metoda stożkowego sitka) i ASTM D1742 (separacja oleju podczas przechowywania). Im niższy wynik, tym smar mocniej trzyma olej - ale całkowity brak separacji też nie jest celem, bo olej musi docierać do strefy tarcia.
Pytania i odpowiedzi
Czy olej na smarze w wiadrze to wada?
Zwykle nie. Warstwa oleju na powierzchni smaru po dłuższym przechowywaniu to naturalna separacja. Wystarczy dokładnie wymieszać smar ręcznie lub mieszadłem wolnoobrotowym.
Dlaczego karton z kartuszami smaru jest zaolejony?
Podczas transportu z kartuszy może wydzielić się niewielka ilość oleju bazowego. To typowe zjawisko i zwykle nie świadczy o wadzie smaru. Przy dużym wycieku albo zmianie konsystencji smaru napisz do nas.
Czy można mieszać smar wiertarką?
Nie. Mieszadło szybkoobrotowe napowietrza smar i może zmienić jego konsystencję. Mieszaj ręcznie albo mieszadłem wolnoobrotowym.
Jak przechowywać smar, żeby olej się nie wydzielał?
W temperaturze pokojowej, z dala od słońca i źródeł ciepła, bez wstrząsów, zużywając najpierw najstarsze opakowania.
Nie wiesz, który smar wybrać?
Napisz, do jakiej maszyny lub łożyska szukasz smaru, w jakiej temperaturze pracuje i jak jest podawany - doradca techniczny dobierze smar FUCHS i odpowie osobiście.
⚠ Zastrzeżenie. Informacje na tej stronie opracowaliśmy na podstawie norm DIN, ISO i ASTM oraz kart technicznych FUCHS, według stanu wiedzy na dzień publikacji. Mają charakter poglądowy, mogą ulec zmianie i nie zastępują zaleceń producenta maszyny lub łożyska - wiążąca jest jego dokumentacja techniczna. Przed wyborem smaru sprawdź wymagania producenta maszyny lub łożyska, a w razie wątpliwości zapytaj naszego doradcę. W zakresie dopuszczalnym przez przepisy prawa nie ponosimy odpowiedzialności za skutki doboru smaru bez sprawdzenia wymagań producenta maszyny lub łożyska. Kopiowanie treści bez naszej zgody jest zabronione.