Co to jest odporność na starzenie?
Odporność na starzenie oleju hydraulicznego to jego zdolność do zachowania pierwotnych właściwości fizykochemicznych pomimo długotrwałego użytkowania w trudnych warunkach, takich jak wysoka temperatura, obecność tlenu i wody czy kontakt z metalami i zanieczyszczeniami. Starzenie się oleju to naturalny proces, podczas którego olej ulega degradacji, tracąc swoje właściwości smarne i ochronne.
Odporność na starzenie jest kluczowym parametrem, który pozwala na długotrwałą, niezawodną i ekonomiczną eksploatację układów hydraulicznych, także w wymagających warunkach pracy. Starzenia nie da się zatrzymać - olej o wysokiej odporności na starzenie przechodzi je jednak wolniej i dłużej zachowuje właściwości.
Dlaczego odporność na starzenie jest ważna?
Oleje hydrauliczne o wysokiej odporności na starzenie:
- Zapobiegają osłabieniu działania układu - opóźniając proces degradacji, utrzymują efektywność i płynność pracy układu przez dłuższy czas.
- Redukują koszty eksploatacji - dłużej zachowują właściwości (wydłużenie interwału wymiany tylko na podstawie analizy oleju i zaleceń producenta maszyny), co zmniejsza wydatki na konserwację i przestoje.
- Chronią elementy układu przed uszkodzeniem - ograniczają powstawanie produktów degradacji, takich jak osady i kwasy, a przez to ryzyko korozji i nadmiernego zużycia elementów.
- Zapewniają stabilną wydajność w zmiennych warunkach - olej dłużej zachowuje swoje właściwości smarne i ochronne przy zmianach temperatury i obciążenia.
Co powoduje starzenie się oleju hydraulicznego?
Starzenie to suma kilku procesów, które zachodzą w oleju jednocześnie:
- Utlenianie - reakcja oleju z tlenem z powietrza - główna przyczyna powstawania kwasów, szlamu i osadów (stabilność oksydacyjna).
- Działanie wysokiej temperatury - rozkład oleju i dodatków w gorących miejscach układu (stabilność termiczna).
- Woda - reaguje z niektórymi dodatkami (hydroliza) i przyspiesza utlenianie.
- Ścinanie - w pompach i zaworach może trwale obniżać lepkość olejów z modyfikatorami lepkości (odporność na ścinanie).
- Zużywanie się dodatków - przeciwutleniacze, dodatki przeciwzużyciowe i antykorozyjne wyczerpują się w czasie pracy.
- Zanieczyszczenia - pył i produkty zużycia metali przyspieszają utlenianie, a domieszka innych olejów może powodować niezgodność dodatków i osady.
Objawy starego oleju hydraulicznego
- olej zwykle ciemnieje, a przy przegrzaniu ma ostry, przypalony zapach,
- rośnie liczba kwasowa,
- zmienia się lepkość - zwykle rośnie przy utlenianiu, spada przy ścinaniu,
- na zaworach, w zbiorniku i na filtrach pojawia się szlam, osady i laki,
- filtry szybciej się zatykają,
- olej gorzej oddziela wodę i powietrze - mętnieje albo pieni się.
Co mówi liczba kwasowa?
Liczba kwasowa podaje, ile miligramów wodorotlenku potasu potrzeba do zobojętnienia kwaśnych składników w 1 g oleju (mg KOH/g). Kwasy powstają głównie przy utlenianiu, dlatego wzrost liczby kwasowej jest ważnym wskaźnikiem starzenia - ocenia się go razem z lepkością i zawartością dodatków, bo na liczbę kwasową wpływają też dodatki.
Wynik zawsze porównuje się ze świeżym olejem tego samego gatunku - niektóre dodatki same podnoszą liczbę kwasową nowego oleju. Liczy się więc przyrost, a nie sama wartość.
Kiedy wymienić olej hydrauliczny?
Podstawą jest interwał wymiany zalecany przez producenta maszyny. W dużych i drogich układach, w porozumieniu z producentem maszyny, olej można wymieniać według stanu, na podstawie regularnej analizy laboratoryjnej: lepkości w 40 °C, liczby kwasowej, zawartości wody, klasy czystości według ISO 4406 i zawartości pierwiastków z dodatków.
Sygnałem do wymiany albo konsultacji z producentem oleju jest wyraźny wzrost liczby kwasowej, zmiana lepkości poza zakres zalecany przez producenta maszyny, woda, której olej nie oddziela, albo osady i szlam. Graniczne wartości podaje producent maszyny lub laboratorium wykonujące analizę.
Przy wymianie usuwa się możliwie cały stary olej i wymienia filtry - resztki zestarzonego oleju mogą przyspieszać starzenie świeżego. Do uzupełnień używa się tego samego gatunku oleju.
Pytania i odpowiedzi
Co to jest starzenie się oleju hydraulicznego?
To stopniowa utrata właściwości oleju w czasie pracy przez utlenianie, działanie temperatury, wody i ścinania, zużywanie się dodatków oraz zanieczyszczenia.
Jak rozpoznać, że olej hydrauliczny jest stary?
Olej zwykle ciemnieje (przy przegrzaniu ma przypalony zapach), rośnie liczba kwasowa, zmienia się lepkość, pojawiają się osady i szlam, filtry szybciej się zatykają, a olej gorzej oddziela wodę i powietrze.
Kiedy wymienić olej hydrauliczny?
W interwale zalecanym przez producenta maszyny albo wcześniej, gdy analiza oleju pokaże wyraźny wzrost liczby kwasowej, zmianę lepkości, wodę lub osady - ocenia je laboratorium albo producent oleju.
Co oznacza wzrost liczby kwasowej oleju?
Najczęściej, że w oleju przybywa kwaśnych produktów utleniania; wpływ mają też dodatki. Ocenia się przyrost względem świeżego oleju tego samego gatunku, a nie samą wartość.
Czym różni się odporność na starzenie od stabilności oksydacyjnej?
Stabilność oksydacyjna dotyczy tylko reakcji oleju z tlenem. Odporność na starzenie rozumie się zwykle szerzej - obejmuje też działanie temperatury, wody, ścinania i zużywanie się dodatków.
Nie wiesz, który olej hydrauliczny wybrać?
Napisz, do jakiej maszyny szukasz oleju, jaką ma pompę i w jakiej temperaturze pracuje - doradca techniczny dobierze olej FUCHS i odpowie osobiście.
⚠ Zastrzeżenie. Informacje na tej stronie opracowaliśmy na podstawie norm DIN, ISO i ASTM oraz kart technicznych FUCHS, według stanu wiedzy na dzień publikacji. Mają charakter poglądowy, mogą ulec zmianie i nie zastępują zaleceń producenta maszyny lub układu hydraulicznego - wiążąca jest jego dokumentacja techniczna. Przed wyborem oleju sprawdź wymagania producenta maszyny lub układu hydraulicznego, a w razie wątpliwości zapytaj naszego doradcę. W zakresie dopuszczalnym przez przepisy prawa nie ponosimy odpowiedzialności za skutki doboru oleju bez sprawdzenia wymagań producenta maszyny lub układu hydraulicznego. Kopiowanie treści bez naszej zgody jest zabronione.